Liefde voor leven in het wild

Blogbericht

Klasien Horstman

Klasien Horstman

  • Bescherming
  • In de wijk
  • In de zorg

Liefde voor leven in het wild

02 september 2014

Wat ik dacht van ‘nuchter omgaan met gezondheid’, zo was de vraag in een debat in Utrecht in het kader van Alles is Gezondheid…. Over het antwoord hoefde ik niet lang na te denken.

Alles mag gezondheid zijn, maar voor alles gaat gezondheid over mensen van vlees en bloed, die ergens zijn opgegroeid, smaak, gewoonten, affiniteiten en capaciteiten hebben ontwikkeld, en er het beste van proberen te maken. Met andere woorden, nuchter of verstandig betekent voor mij dat het leven voor de leer gaat.
 
In gezondheidsland kom ik veel mensen tegen die dat anders zien. Zij vinden dat een nuchtere omgang met gezondheid impliceert dat wetenschappelijke kennis over voeding, bewegen en alcohol  - modellen, theorieën en feiten vertaald in standaarden, hapklare adviezen en logo’s - richting moet geven aan het dagelijks leven. Zij presenteren de taal van het laboratorium als nuchter en ze vinden dat leven in het wild door die taal getemd moet worden. Calorietabellen moeten smaak en verlangens disciplineren. Zo bezien levert een nuchtere omgang met gezondheid vooral een verschraald leven op. En daarbij wordt steeds maar over het hoofd gezien dat de tabellen en standaarden bij voortduring veranderen, want dat is inherent aan goed laboratoriumwerk.
 
Een pleidooi voor ‘een nuchtere omgang’ met gezondheid is echter om ook andere redenen venijnig. In de publieke gezondheidszorg zijn gezondheidsverschillen een groot probleem. Lager opgeleiden hebben meer last van chronische ziekten en sterven eerder dan hoger opgeleiden. Dat wordt onder andere in verband gebracht met leefstijl en daar zit statistisch wel wat in. Maar oproepen tot een nuchtere omgang met gezondheid is in die context geen nuchtere maar een ideologische reactie. Ze verhult dat de taal van BMI, calorieën en beweegmeters zelf onderdeel is van een sociale competitie tussen ‘wij lekker slank’ en ‘zij overgewicht’, tussen ‘wij die onze emoties onder controle hebben’ en ‘zij die door hun driften geregeerd worden’. Mensen met veel overgewicht ervaren dat als lastig, maar ze hebben nog wel andere ervaringen ook. De  overgewichtsbestrijdingsmachinerie vergroot de gewichtskwestie echter moralistisch uit, ’schaam je’, en vervalt daarbij van de ene preek in de andere. Uitvergroten en overdrijven hebben met nuchterheid echter niet zo veel van doen.

De laboratoriumstandaard voor gezondheid is een sluw vehikel voor de instandhouding van moderne klasse-verschillen omdat degenen die beter aan die norm voldoen, daardoor meer sociaal-cultureel kapitaal verwerven dan zij die afwijken. Want het wordt nog als een prestatie voorgesteld ook. ‘Kinderen met overgewicht moeten tussen hun derde en achtste echt zorgen dat ze afvallen.’, stond op de voorpagina van de Metro van 19 augustus jl. Echt waar. Hoe kort kan de bocht van statistiek naar alledaagse praktijk zijn? Dit soort uitdrukkingen illustreren de sluipende scheefgroei in de verhouding tussen het leven en de leer. Wie even stilstaat bij wat het betekent een kind te zijn en zich even voorstelt hoe het dagelijks leven van kinderen die in armoede opgroeien er mogelijk uit ziet, krijgt dit toch niet uit de pen. In het laboratorium is nuchterheid op zijn plek, maar in de maatschappelijke arena van ‘alles is gezondheid’ bestaat geen nuchtere omgang met gezondheid. Elk advies is moreel geladen.
 
Strategieën om gezondheidsverschillen te verkleinen moeten voor alles sensitief zijn voor het dagelijks leven van mensen en geen gemakkelijke boodschappen verkondigen of ”magic bullets” aanprijzen. Dikke mensen zijn niet primair dik, maar zijn mensen. Laboratoriumstandaarden als uitgangspunten nemen voor gezond leven, is een strategie van onteigening die gezondheidsverschillen vergroot. Om leven in het wild beter te maken, is liefde voor leven in het wild en acceptatie van gelaagdheid, ambivalenties en variatie een onontkoombaar begin. Ook voor Alles is gezondheid….
 
Klasien Horstman
Prof. Philosophy of Public Health
Maastricht University