Theme: Positieve gezondheid
Allianties en (regio)netwerken: hoe dan?
Op 10 juni 2021 organiseerde Alles is Gezondheid met de Alliantie Kinderarmoede en het platform WEL in Flevoland een webinar over de vraag hoe we door publiek-private samenwerking kunnen bijdragen aan preventie, gezondheid en welzijn.
TERUGKIJKEN
BEKIJK DE SLIDES
Programma
In de wereld van gezondheid en welzijn kom je ze steeds vaker tegen: publiek-private allianties, collectieven, partnerschappen, lokale coalities en regionetwerken die over grenzen heen kijken en de handen ineen slaan om een maatschappelijke uitdaging aan te pakken.
Doelen lopen uiteen van leefstijlverandering op scholen, bevorderen van beweging, tegengaan van eenzaamheid, implementeren van fitcoins tot het terugdringen van kinderarmoede en het mobiliseren van hele regio’s om de beweging te maken naar een gezonder, vitaler en socialer leven.
Factoren die bepalen of deze samenwerkingsverbanden succesvol zijn en netwerken een duurzaam bestaan op weten te bouwen zijn talrijk. Zoals:
- Waarom is zo’n netwerk überhaupt nodig (toegevoegde waarde)?
- Lukt het de netwerkpartners om af te zien van eigen belangen?
- Hoe krijg je de private kant actief betrokken?
- Hoe voorkom je dat de waan van de dag het weer overneemt?
- Kun je samen voor de dag te komen met concrete resultaten?
- Hoe maken we de samenwerking niet-vrijblijvend en duurzaam?
- Hoe dan?
Met de opgedane ervaringen binnen het Alles is Gezondheid netwerk een whitepaper gepubliceerd over publiek-private samenwerking: hoe dan? De publicatie is een handreiking met bouwstenen en praktijkvoorbeelden in verschillende fasen van netwerkontwikkeling.
In dit webinar delen we onze lessen over samenwerking en zoomen we met praktijkvoorbeelden in op de hoe dan vraag. Sprekers en onderwerpen zijn:
- Hans Christiaanse (Netwerkadviseur bij Alles is Gezondheid): neemt ons mee in de praktijk van netwerkvorming en licht de verschillende stadia van samenwerking toe: geboorte, ontwikkeling, groei, impact maken, borgen en verduurzamen. Hans kijkt daarbij met een schuin oog naar zijn persoonlijke ervaring bij netwerken zoals de Alliantie Gezondheidsvaardigheden, Alliantie Kinderarmoede en het Child Friendly Cities netwerk.
- Anne Hoogenboom (Projectleider Alliantie Kinderarmoede en Adviseur Sardes): staat dagelijks met de voeten in de klei bij de Alliantie Kinderarmoede. Met meer dan 250 partners uit het publieke en private domein is dit netwerk sinds 2019 een van de grootse maatschappelijke offensieven tegen kinderarmoede. Anne zal ingaan op de onstuimige landelijke start, voortdurende groei van het netwerk en hoe de alliantie zich verder ontwikkelt met de Theory of Change benadering (impacttool). We horen ook welke obstakels er zijn en waar je soms tegen aanloopt in draagvlak, financiering en politiek.
- Ineke Moerman (Arts Maatschappij & Gezondheid en Programmamanager WEL in Flevoland): maakt zich hard voor het verbinden van publieke gezondheid in het sociaal domein. In Flevoland trekt ze de kar bij WEL: een platform voor alle Flevolanders, gemeenten, bedrijven en instellingen met een hart voor Positieve Gezondheid. Ineke vertelt hoe ze sturing aan verandering geeft vanuit een inhoudelijke visie en dit vervolgens vertaalt naar de praktijk. Met de inwoner als leidend perspectief en transformationeel leiderschap als randvoorwaarde voor succes. Ineke deelt ook enkele lessen voor lokale coalities vanuit het traject ‘Terugdringen van gezondheidsverschillen‘.
Samenwerken: hoe dan
Met de opgedane ervaringen in het Alles is Gezondheid netwerk is een whitepaper gepubliceerd over publiek-private samenwerking: hoe dan? De publicatie is een handreiking met bouwstenen en praktijkvoorbeelden in verschillende fasen van netwerkontwikkeling.
Regionetwerken
Juist op lokaal niveau kunnen we met elkaar gezondheidsvraagstukken oplossen en een gezonde leefomgeving creëren. Alles is Gezondheid stimuleert regionale samenwerkingsverbanden die nieuwe kansen creëren dichtbij huis.
Regiosessies – Iedereen aan zet voor een gezonde leefstijl
‘Denk niet in systemen, maar in mensen’. ‘Behoud ruimte voor experimenten voor lokaal en regionaal maatwerk’. ‘En investeer meerjarig (zeker tien jaar) in gezondheid en gedrag’. Dit is slechts een greep uit de waardevolle input van de circa 70 deelnemers aan de regiosessies ‘Iedereen aan zet voor een gezonde leefstijl’, die op initiatief van staatssecretaris Paul Blokhuis van VWS online plaatsvonden op 28 januari, 29 januari en 2 februari 2021.
Aanleiding
De definitie van gezondheid is veel breder dan ‘niet ziek zijn’. Sinds 2018 werken ruim 70 maatschappelijke organisaties en een flink aantal gemeenten aan de vertaalslag van het Nationaal Preventieakkoord om gezond leven makkelijker te maken. In het licht van de corona-epidemie is de urgentie en het belang van een gezonde leefstijl scherper afgetekend. Onder meer wetenschappers en medici hebben opgeroepen om leefstijl explicieter op de agenda te zetten.
Samen met Alles is Gezondheid organiseerde het ministerie van VWS drie sessies over gezondheid, leefstijl en de regionale inzet daarbij in het noorden, midden en zuiden van Nederland. Sessies met een gevarieerde mix aan deelnemers zoals gemeentelijke vertegenwoordigers, projectleiders van lokale initiatieven en GGD’en, wetenschappers, professionals eerstelijnszorg, medische specialisten en partners van het Nationaal Preventieakkoord.
Opbouw sessies
Elke sessie was opgebouwd langs vier thema’s en startte met een – vooraf opgenomen – gesprek waarbij Karen van Ruiten, programmadirecteur Alles is Gezondheid, de thema’s voorlegt aan staatssecretaris Paul Blokhuis. Bekijk de video.
Hier volgt een samenvatting van de waardevolle inbreng in reactie op de vier thema‘s:
1 Hoe kunnen we succesvol leefstijlinterventies inzetten en laten werken voor mensen met een gezondheidsachterstand?
- Laat het lokaal gebeuren (lokaal beleid maken) en laat dat het landelijk beleid versterken (en andersom). Neem behoeften mee van de mensen om wie het gaat. Naast infrastructuur is ook aandacht voor cultuur en diversiteit nodig als je kijkt naar regionalisering.
- Gelijkwaardigheid is belangrijk. Hoe krijgen bewoners, organisaties en lokale leefstijlinitiatieven buiten de zorg een stem? Zorg in het kader van iedereen aan zet, dat iedereen ook echt iedereen is.
- Begin bij de eerste 1000 dagen, start met mensen helpen gezondere keuzes te maken, begeleid ouders.
- Maak het eenvoudiger. Het is met alle accreditaties, licenties, aangepaste uurbedragen, etc. te ingewikkeld om bijvoorbeeld Gecombineerde Leefstijl Interventies (GLI’s) te implementeren.
- De helft van de Nederlanders beweegt te weinig. Zorg dat gemeenten dit integraal kunnen aanpakken, met zo min mogelijk regels. Kijk naar wat nodig is (zie bijvoorbeeld de buurtsportcoach).
- Gebruik de bestaande infrastructuur met lokale sportclubs. Equipeer deze met goed gekwalificeerde begeleiders en laat ze op gevarieerdere tijden open zijn. Dan heb je dicht bij huis een netwerk aan mensen die daadwerkelijk kunnen helpen.
- Zoek verbinding met het sociaal domein, kijk naar de condities waarin mensen leven en neem de context mee (waaronder schulden, werk en leefomgeving).
- Zorg voor infrastructuren en omgevingen die bewegen stimuleert. Kijk naar de omvang van bijv. schoolpleinen (geen grote kiss & ride plekken ten koste van speelplekken voor kinderen).
- Vertaal landelijke interventies naar lokaal en andersom. Er zijn veel mooie evidence based interventies, zeker ook voor kwetsbare groepen. Laten we die delen en gebruiken.
- Neem de opgave terugdringen gezondheidsverschillen expliciet mee in de Wet publieke gezondheid.
Welke mogelijkheden en kansen zijn er voor huisartsenzorg en eerstelijnszorg (en ziekenhuizen) voor de versterking van gezondheid en preventie?
- Zorg voor helderheid: Wat is preventie? Welke plek krijgt leefstijlgeneeskunde hierin?
- Verbindt gemeenten, wijken en curatieve zorg volgens het mixed care principe (juiste mix
van zorgverleners per patiënt). Pas de financiering hier op aan. - Denk breder dan de eerste lijn: ook ziekenhuizen, arbozorg en sociaal domein. Denk
bijvoorbeeld aan preventie en GLI in de werkcontext. En vergeet ook het onderwijs niet. - Zorgopleidingen kunnen integraler, kijk breder naar de mens in het geheel.
- We kunnen artsen met maatschappelijk werkers samen een plek geven in de wijk, met
ruimte voor kijk- en luistertijd, zodat ze bij mensen aan de vraag achter de vraag toe te
komen. - Zorg voor ontschotting van de psychische en de somatische zorg.
- Ondersteun de mensen die het moeten doen (zoals gemeenteambtenaren), niet alleen met
geld maar ook in kracht. - Investeer in opleiden van zorgprofessionals en preventiemedewerkers zoals
leefstijlcoaches. - Maak de financiën echt vrij en maak ruimte voor bestaande projecten om een gezonde
leefstijl te stimuleren. Ook bijvoorbeeld op het gebied van werk en mensen met chronische
gezondheidsproblemen. - Haal volumeprikkels weg uit de zorg. Het draait om gezondheid en gedrag.
- Investeer voor alle lijnen in kinderen, vergoed volledig de GLI voor kinderen zoals voor
volwassenen al gebeurt.
Hoe kijken jullie aan tegen het idee van een regionale preventie infrastructuur, zoals in de discussienota Zorg voor de Toekomst staat? (Afspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars in de regio).
- Biedt helderheid: wat is een regio, wat kun je daarbinnen van elkaar verwachten?
- Duiding van preventie is cruciaal. Zorg voor sterke verankering in meerdere wetten.
- Kijk bij regionale inrichting naar de implementatie van netwerkzorg en leefstijlpaden.
- Maak iemand verantwoordelijk vanuit de overheid als het gaat om de regiobeelden.
- Zie de centrale gezondheidsverlener als voorbeeld, met aandacht voor jeugd.
- Zorg dat iedereen elkaar kan vinden in netwerken, ga versnippering tegen. Zorg voor een
regionale preventiestructuur naar het voorbeeld van de gezonde basisscholen. - Bedenk geen landelijke uniforme oplossingen. Kijk naar couleur locale. Zorg voor lokaal
maatwerk. Begin met netwerken van de mensen zelf bijvoorbeeld via groepsactiviteiten.
Werk niet alleen met gemeenten, maar ook met het onderwijs. - Behoud ruimte voor experimenteren. Laat lokaal, regionaal en landelijk van elkaar leren en
elkaar versterken. - Rond het concept Positieve Gezondheid weten veel partijen elkaar goed te vinden. We
kunnen meer vanuit dit brede welzijnsaspect van mensen denken en handelen. - Zie gezondheid vooral als middel om dingen te veranderen. Betrek ook onderwijs. Help gezondheidsvaardigheden te ontwikkelen.
- Wettelijke basis maakt het lastig data die ten grondslag ligt aan een regiobeeld te gebruiken. Hoe kunnen we toch die data inzetten voor analyse en effectmetingen?
4. Last but not least: met welke oplossingsrichtingen moet een volgend kabinet aan de slag, op het gebied van leefstijl en gezondheidsbevordering?
- Overheid: practice what you preach. Werk integraler! Health in all policies.
- Zorg voor pragmatische laagdrempelige aanpakken en een heldere structurele koers voor
zeker 10 jaar. - Implementatie vraagt een lange adem. Niet steeds opnieuw beginnen, maar biedt ruimte
voor experimenteren, testen en doorzetten. - Zorg dat relevante ervaringen met pilots en innovaties niet in de regio’s blijven hangen.
Deel ze op landelijk niveau zodat ook anderen hiervan kunnen leren. - Ook (zorg)professionals moeten integraler kijken en samenwerken. Haal de vrijblijvendheid
eraf ook als het gaat om professionals. - Er is een gezamenlijke visie en missie nodig, integrale organisatiekracht en elkaar kennen
en elkaar vertrouwen. Dan is goede samenwerking mogelijk. Denk aan het Kavelmodel:
anders organiseren, financieren, monitoren, etc. - Pak de bureaucratie aan, er zijn te veel regels waardoor implementatie wordt bemoeilijkt.
- Neem milieu mee in het brede gezondheidsbeleid.
- Doe iets met de aantrekkelijkheid van preventie, maak preventie sexy.
Reflectie van staatssecretaris Paul Blokhuis en Francine L’Ortye, waarnemend directeur Publieke Gezondheid (VWS):
Inspirerend om in jullie midden te zijn want bij jullie zit veel energie, kennis en kunde.
Er is veel draagvlak om preventie beter op de kaart te zetten, ook in de Tweede Kamer. Dit is een hele rijke oogst voor de preventie-agenda waar we verder mee aan de slag kunnen. Blijf ons vooral voeden en ideeën en suggesties met ons delen.
Op het gebied van leefstijl, preventie, gezondheidsbevordering en positieve gezondheid is een beweging gaande. We kunnen met drie sturingsinstrumenten deze beweging versterken. De prijsprikkel, bijvoorbeeld in de vorm van een suikertaks, beschikbaarheid, (zoals de locaties van fastfoodketens en ongezonde aanbiedingen bij de kassa) en de inzet van publiekscampagnes om mensen te helpen een gezondere leefstijl te ontwikkelen.
Het is een uitdaging voor een volgend kabinet om meer te investeren in het makkelijker maken van de gezonde keuze, zodat gezonde voeding ook bereikbaar is voor de lagere inkomensgroepen. We kunnen met verschillende initiatieven de beweging breder maken. Daarbij hebben we ook de andere ministeries nodig. Integraliteit begint ook bij ons als ministerie zelf.
We pleiten in de discussienota Zorg voor de Toekomst voor minder vrijblijvendheid rondom de inzet op preventie en de verplichting voor gemeenten om in te zetten op preventie en gezondheid. Naast wettelijke verplichtingen gaat het ook om middelen. We hebben met elkaar nagedacht over de inhoud. Daar is meer geld voor nodig. Ook voor verzekeraars willen we zorgen voor een verplichting om te investeren in preventie, bijvoorbeeld door in de Zvw explicieter te regelen wat de taak van de zorgverzekeraar is ten aanzien van de infrastructuur.
We zijn het met jullie eens, dat we op rijksniveau niet te veel moeten dichtspijkeren. Wij kunnen vanuit het Rijk randvoorwaarden opstellen en daarmee regionaal en lokaal vrijheid bieden. Dat willen we juist doen vanuit de gedachte dat we niet met landelijke blauwdrukken willen werken. Het gaat om regionaal én lokaal maatwerk.
De vraag wat een regio is, is legitiem. We hebben herkenbare regio’s nodig, op kleinere schaal dan provincies, bijvoorbeeld de 25 GGD-regio’s. We willen regio’s meer uniform maken en een grotere stem geven. We hebben jullie gehoord over de wens gemeenteambtenaren meer te laten meedenken op inhoud. Ook de GGD’en willen we op inhoud laten meedenken met regionale netwerken. Gelijkwaardigheid is een belangrijk aandachtspunt. Sommige partijen zoals bewonersinitiatieven zitten niet in het (zorg)stelsel, die kunnen niet meedenken, terwijl initiatieven van mensen uit de wijk een goede bijdrage kunnen leveren aan gezondheid en een gezonde leefstijl. We moeten het veld zo breed mogelijk houden.
Als we kijken naar de eerstelijnszorg, dan is het wenselijk dat een huisarts of fysiotherapeut durft te kijken naar het complete plaatje van die persoon. En het gesprek aan gaat over gezond eten en bewegen. Het is belangrijk dat opleidingen van deze zorgverleners meer aandacht besteden aan leefstijl, gezondheid en integraal denken. Als we meer ‘kijk en luistertijd’ beschikbaar stellen voor de brede eerstelijnszorg, dan is het een mooie bijvangst dat ziekenhuizen het wat rustiger krijgen. Denk aan de praktijk van Hans Peter Jung, huisarts en transformator op het gebied van Positieve Gezondheid.
Milieu is een onderwerp dat meer aandacht verdient. We gaan op allerlei vlakken meer aan de voorkant investeren. Daarbij is milieu en een gezonde leefomgeving ook van belang.
Preventie sexy maken, dat spreekt ons wel aan. We willen de gezonde keuze makkelijker maken, onder meer met prijsprikkels werken. Misschien dat jullie aanvullende ideeën hebben; ik houd me zeer aanbevolen.
We hebben onder andere met het Nationaal Preventieakkoord een beweging in gang gezet die niemand meer gaat stoppen. Wat ons betreft is het niet de vraag óf we verder gaan, maar hoe breed die beweging wordt.
Op 14 december jl. is de discussienota Zorg voor de Toekomst gepubliceerd voor consultatie. Deze consultatie is inmiddels gesloten en we hebben veel waardevolle input ontvangen, dank daarvoor. De ontvangen input en de bevindingen uit de regiosessies benutten we om deze gedachtenontwikkeling verder te voeden. Hartelijk dank voor jullie bijdrage!
Deze sessies zijn georganiseerd door het Ministerie van VWS en Alles is Gezondheid
Vraag of suggestie?
Neem contact op met:
- Daphne Bandel, beleidsadviseur directie Publieke Gezondheid, ministerie van VWS via dc.bandel@minvws.nl
- Janny de Boer, netwerkadviseur Alles is Gezondheid via janny.de.boer@allesisgezondheid.nl
Samen aan de slag
Doelen van het landelijke akkoord kunnen alleen gehaald worden als overal in Nederland concrete stappen worden gezet. Daarom helpen we graag bij lokale of regionale uitwerkingen van het nationale akkoord.
Gezonde leefstijl leerlingen: gewoon beginnen
Op 4 februari 2021 organiseerde Alles is Gezondheid met de Beweging Veerkracht en Onderwijs een webinar over het belang van een gezonde leefstijl voor kinderen en hoe basisscholen in de praktijk kunnen werken aan gezondheidsbevordering.
De belangstelling voor de uitzending was groot. Meer dan 800 mensen meldden zich aan vanuit het (basis)onderwijs, jeugdgezondheid (JGZ), zorg, welzijnswerk, kinderopvang, lokale overheid en de wereld van sport, bewegen en groen. Met een gemiddeld rapportcijfer van een 7,6 was ook de kijkerswaardering hoog. 95% geeft aan dat het webinar bruikbaar is in de praktijk en een ruime meerderheid doet nieuwe inzichten op. Ook krijgen we tientallen ideeën en contacten voor de Beweging Veerkracht en Onderwijs. Net als vragen voor een mogelijk vervolgwebinar. Zoals: hoe benader je partners voor financiering, hoe ziet een ketenaanpak er uit, hoe krijg je onwillenden mee, hoe maak je gezond traktatiebeleid leuk, hoe betrek je de kinderopvang het beste, e.d.
Op deze pagina tref je de belangrijkste informatie uit de uitzending op een rij:
Bekijk de slides
Vertoonde clips
Meer weten
- Kindtool Positieve Gezondheid (iPH)
- Kom in beweging bij Basisschool de De Regenboog
- Handreiking mentale gezondheid jeugd (Trimbos)
- Werken aan mentale gezondheid jongeren: voor gemeenten (NJI)
- Visual: NCJ Leefstijl ThuisTips
- Aan de slag met Gezonde School
- Bouwstenen en uitgangspunten Gezonde Basisschool Toekomst
- Tijdschrift Gezondheidswetenschappen: special Gezonde School
- Artikel Maria Jansen en Mariken Leurs over innovaties
- VWS verkenningsrapportage: Gezonder op de Basisschool
- Themamagazine Gelijke Kansen Alliantie: Gezonde Basisschool Toekomst
- Jongerenhulponline.nl
Beweging Veerkracht en Onderwijs
Dit webinar vond plaats in de context van #MissieVeerkracht en de Beweging Veerkracht en Onderwijs, met ondersteuning van Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), Institute for Positive Health (iPH) en Federatie voor Gezondheid.
Beweging Veerkracht en Onderwijs bouwt voort op een opinieartikel in Financiële Dagblad (4-7-2020) dat Missie Veerkracht onderschreef. We willen het niet bij woorden laten. Met kleine stappen bouwen we voort aan het grotere doel: onderwijs méér inzetten als bron van veerkracht en gezondheid.
Sprekers
- Inleiding: Hans Christiaanse (Netwerkadviseur Onderwijs en Jeugd bij Alles is Gezondheid).
- Praktijkcase: interview met Mariëlle Siebelt (Directeur Basisschool De Regenboog in Enschede). Over hoe je als school klein kan beginnen, hoe je dat regelt en wat dat zo maar kan opleveren (kinderen bewegen uur per dag m.m.v. vakleerkrachten LO en sportstagiairs).
- Implementatie: Elise Beket (Jeugdarts bij GGD Flevoland) licht toe hoe je het Gezonde School vignet betekenisvol maakt en welke samenwerkingspartners scholen kunnen opzoeken om de gezondheidsambities waar te maken (wie doet wat).
- Innovatie in de regio: Maartje Willeboordse (docent en onderzoeker Universiteit Maastricht). Gaat in op de opbrengsten van de Gezonde Basisschool van de Toekomst, hoeveel zin het heeft voor scholen om te investeren in gezondheid en hoe het met de kosten staat.
Onderwerpen
Dit webinar geeft feiten en voorbeelden hoe scholen op een laagdrempelige manier aan gezondheid kunnen werken. Vragen die aan bod komen:
- Wat betekent het in de praktijk om een school gericht op gezondheid te zijn?
- Wat zijn voor- en nadelen? Waarom zou je hier als school naar streven?
- Welke tips zijn er voor leerlingen, leraren en bestuurders om door te pakken?
- Hoe kan de Kindtool Positieve Gezondheid behulpzaam zijn?
- Hoe krijg je ouders mee in gezondheidsbevordering?
- Hoe ziet de overige lokale samenwerking eruit (JGZ, gemeente, opvang)?
- Hoe verhoudt landelijk beleid zich tot regionale initiatieven?
Context
Gezonde schoollunches, lessen over voeding, schoolfruit, gezonde traktaties, meer bewegen, actief buitenspelen: steeds meer (basis)scholen zien het belang in van een gezonde leefstijl van hun leerlingen en willen samen met kinderen en ouders iets doen aan gezondheidsbevordering.
Aan de schoolpoort zien we deze trend duidelijk terug in het groeiend aantal verklaringen, certificaten en vignetten waarin scholen duidelijk maken dat ze gezondheid belangrijk vinden en op allerlei manieren aandacht besteden aan voeding, beweging en leefstijl.
De Gezonde Basisschool van de Toekomst gaat nog een stap verder en vertaalt de aanpak in aanpassingen in roosters, lesstof en afspraken met kinderopvang en gemeenten. En wat blijkt? Gezonde leerlingen zitten -letterlijk en figuurlijk- lekkerder in hun vel en presteren beter (Universiteit Maastricht).
Toch is de weg naar gezonde en vitale leerlingen niet zonder obstakels: de snackbar zit om de hoek, de tablet lonkt, ongezond gedrag is hardnekkig, ouders werken niet altijd mee, leraren ontbreekt het aan tijd, financiering is lastig en sommige gezinnen hebben andere zaken aan hun hoofd (armoede, ziekte, scheiding, etc.).
Beweging Veerkracht en Onderwijs
BVO wil het niet bij woorden laten. Met kleine stappen bouwen we voort aan het grotere doel: onderwijs méér inzetten als bron van veerkracht en gezondheid.
Positieve Gezondheid LIVE: Leren van Limburg
Op woensdag 13 januari 2021 organiseerde iPH in samenwerking met Alles is Gezondheid de eerste Positieve Gezondheid Live: een terugkerende livecast met wisselende thema’s en praktijkvoorbeelden van Positieve Gezondheid.
De eerste editie stond volledig in het teken van Leren van Limburg. De provincie is al jaren aan de slag met Positieve Gezondheid. Het concept wordt ingezet in zorg, het sociaal domein, bij werkgevers, op scholen en door woningcoöperaties. Daar kunnen andere regio’s vast wat van leren.
Moderator van de eerste Positieve Gezondheid Live was Simone van Trier. Zij besprak met diverse studiogasten wat we kunnen leren van Limburg als eerste Positief Gezonde Provincie in Nederland. Ook is in deze uitzending het Magazine Positieve Gezondheid gelanceerd. Dit themanummer gaat over Limburg Positief Gezond. De eerste uitgave is door Angelique Schuitemaker (iPH), uitgereikt aan Robbert Housmans, Gedeputeerde Sociale Agenda, Zorg en Veiligheid in de Provincie Limburg.
De drie onderwerpen van de tafelrondes zijn:
- Over de start en het initiatief
- Plan van aanpak en de uitvoering
- Overdracht, resultaten en start Beweging Limburg Positief Gezond
Bekijk hieronder het webinar terug in zijn geheel, of verder op deze pagina per tafelronde.
Video Tafelronde 1
Video Tafelronde 2
Video Tafelronde 3
Webinar Werkstress: Het Antwoord Is Positieve Gezondheid
In het kader van de Week van de Werkstress (2020) vond het webinar ‘Werkstress: het antwoord is Positieve Gezondheid’ plaats, georganiseerd door OVAL en Alles is Gezondheid. Vanuit het bedrijfsleven, de gezondheidszorg, het sociaal domein, was er ruimschoots belangstelling voor inzichten om stress (op het werk) te voorkomen.
Positieve gezondheid en werk
Karen van Ruiten, programmadirecteur Alles is Gezondheid en webinarhost, peilt onder de deelnemers de stelling: Mailverkeer buiten werktijd: eigen regie of stressfactor? Voor een ruime meerderheid valt dit toch onder eigen regie. Josje Dikkers, lector Hogeschool Utrecht, herkent de uitslag. “Uit onderzoeken blijkt dat het voor veel mensen rust geeft om toch even mail gezien te hebben, maar er zijn wel grote verschillen tussen mensen. Dit komt ook uit onderzoeken naar thuiswerken.”
Josje neemt ons mee in de achtergrond van Positieve Gezondheid en duurzaam behoud in waardig werk aan de hand van praktijkverhalen en theorie. Het gedachtegoed Positieve Gezondheid, geiniteerd door Machteld Huber, bekijkt gezondheid breder dan alleen de afwezigheid van ziekte, een definitie zoals die door World Health Organisation werd aangehouden. De verschuiving naar “het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven”, is mensgericht en holistisch, heeft een dynamisch perspectief en kent een integrale aanpak.
Balans werk en privé
Er wordt in deze snel veranderende maatschappij een beroep gedaan op ons aanpassingsvermogen. In het model van Clark wordt gesproken over de mens als ‘boundary crossers’ tussen werk en privé. Door technologische mogelijkheden wordt de grens overgestoken van thuis naar werk en vice versa. De grenzen vervagen, zo ook de balans, helemaal nu in coronatijden.
Het holistisch aspect van Positieve Gezondheid, komt ook tot uitdrukking in verschillende sociaal psychologische modellen, zoals die binnen het vakgebied van HRM gebruikt worden. Twee modellen passeren de revue. Ten eerste het duaal procesmodel, zoals besproken in het handboek HRM heden en morgen, waarin aandacht is voor actief ouder worden (‘active ageing’). Ten tweede kun je in de werkcontext niet om het JD-R-model heen. In dit model wordt een verbinding gelegd tussen taakeisen en hulpbronnen. Mensen met veel taakeisen, maar ook veel hulpbronnen, zijn over het algemeen meer bevlogen, maar dat betekent niet dat je geen last kunt hebben van werkstress.
Reflectie
Het model van Positieve Gezondheid (spinnenweb) is een individueel gespreksinstrument, een moment van reflectie. ‘Wat is voor mij belangrijk? Hoe kom ik daar?’ Vervolgens kan iemand hierover in gesprek met zijn/haar omgeving. Het instrument wordt nog krachtiger als het gekoppeld is aan de HR-visie en het HR-beleid van een organisatie.
Vitaliteitsbeleid
Er is een manier gevonden om het spinnenweb van Huber te vertalen naar de integrale ‘fit’ op het werk, bestaande uit vijf principes van fit voor een integraal gezondheids- en vitaliteitsbeleid. Omdat het model van Positieve Gezondheid pas recent in de praktijk gebruikt wordt zijn er nog niet veel effectstudies. Er zijn wel veel ervaringsstudies, met positieve uitkomsten.
Bekijk deel 1 van het webinar:
In gesprek over de praktijk
Gert-Jan Aleman, Vitality Manager bij gemeente Den Haag vertelt dat in het Arbocentrum alles rondom gezondheid zowel preventief als curatief bij elkaar komt, waarbij aandacht is voor de zes dimensies uit het spinnenweb.
Samen met de zorgverzekeraar is een providerboog ontwikkeld. Mensely is als arbodienst aangetrokken omdat zij de eigen regie van de medewerker centraal stellen in hun beleid. Ook in de HR-strategie staat de mens centraal, de directie staat hier ook achter. Een divers aanbod van workshops en trainingen maakt dat je als professional goed kunt samenwerken en de verschillende aspecten van Positieve Gezondheid goed kunt adresseren. Op verschillende niveaus wordt er gekeken naar een toegankelijk aanbod. Door goed te luisteren naar medewerkers ontstaat eigenaarschap.
Wat werkt om eigen regie te stimuleren? Het voeren van ‘het goede gesprek.’ De gemeente Den Haag faciliteert hierin zowel de medewerker als de leidinggevende. Vertrouwen is hierin de sleutel, zodat mensen intrinsiek gemotiveerd zijn om informatie en ervaringen te delen. Op de vraag hoe een leidinggevende op weg te helpen, gaf Ed Moolhuizen, Medisch Directeur bij Mensely, aan: “Allereerst door de goede randvoorwaarden te scheppen zodat er tijd is om dit te doen. Dat betekent dat de board aan de voorkant verantwoordelijkheid moet nemen.”
Bekijk deel 2 van het webinar:
Wil je een vraag stellen? Neem contact op met Piet Vessies, onze netwerkadviseur werk.
Piet Vessies
Netwerkadviseur werk
Kennisvoucher Positieve Gezondheid in het onderwijs – Utrecht Vitaliteitslab
Wat is voor jou belangrijk en hoe ervaar je het op dit moment? In het Vitaliteitslab beleef, ervaar en bespreek je dat op een interactieve manier. In Stadion Galgenwaard is een Vitaliteitslab ontwikkeld, in opdracht van het ROC Midden-Nederland, in samenwerking met iPH en de Gemeente Utrecht.
Het Vitaliteitslab is een fysieke ruimte waar o.a. studenten, docenten en partners samenkomen om kennis te maken met de methode Positieve Gezondheid en op een interactieve manier de 6 dimensies van Positieve Gezondheid beleven. Per dimensie is een spel ontwikkeld om deelnemers op een andere manier te prikkelen.
Het doel van het Vitaliteitslab en de spellen is om op interactieve wijze kennis te maken met de verschillende dimensies van Positieve Gezondheid en bewustzijn te creëren over wat het concept van Positieve Gezondheid voor de deelnemer kan betekenen.
Het Vitaliteitslab bestaat uit twee ruimtes. Een plenaire ruimte voor lessen, workshops en interventies. In de tweede ruimte bevinden zich de spellen. Naast het fysieke lab is ook een mobiel vitaliteitslab ontwikkeld. Een grote bakfiets met innovatieve werkvormen om zelf aan de slag te gaan met Positieve Gezondheid. Het concept Positieve Gezondheid kan zo letterlijk naar scholen, buurt- en zorgcentra worden gebracht. Het Vitaliteitslab en het Mobiele vitaliteitslab zijn tot nu toe de enige twee toepassingen waarin op deze interactieve manier kan worden kennisgemaakt en gewerkt met Positieve Gezondheid.
Opening Vitaliteitslab ROC Midden Nederland
Voor wie?
Een (mobiel) vitaliteitslab komt het beste tot z’n recht in een omgeving die makkelijk toegankelijk en bereikbaar is. Het zou op elk niveau kunnen worden geïmplementeerd, maar het leent zich het best op nano, micro en meso niveau.
Aanvragen kennisvoucher
Wil jij op een innovatieve manier aan de slag met Positieve Gezondheid? Vraag dan een kennisvoucher aan bij dit voorbeeld.
Keuzedeel Positieve gezondheid in de praktijk
Contact
Meer weten over dit voorbeeld? Neem dan contact op met Roland Robijn via r.robijn@rocmn.nl.
Kennisvoucher Positieve Gezondheid in de regio en in de wijk – Alliantie Positieve Gezondheid Zuid Holland Noord en Wijzer in de Wijk
De Alliantie Positieve Gezondheid Zuid Holland Noord is sinds 2016 een vervolg op de inzet van Positieve Gezondheid. De Regionale handreiking gezondheidsbeleid voor 18 gemeenten in regio Hollands Midden is ontwikkeld en het inspiratiecongres Samen aan de slag met Positieve Gezondheid. De Alliantie is gestart in 2020 en maakt gebruik van leerateliers (via Werkplaats Sociaal Domein Leiden & Den Haag), werkt aan een plan om te volgen of ze op de goede weg zijn en zet Positieve Gezondheid in tijdens gesprekken met inwoners, o.a. via gecertificeerde trainers Positieve Gezondheid in de regio.
Wijzer in de Wijk is een ZonMw-project uit het programma Effectief aan de slag met preventie in je gemeente, is gestart in 2018 en loopt tot 2022. Vernieuwend is de vertaling van cijfers, het verhaal van de wijk naar prioriteiten en aanpakken (fase 1). Ook het monitor- en evaluatieplan (fase 2) is vernieuwend dankzij een co-creatieve aanpak met lokale procesbegeleiders (gemeenteambtenaren) in de wijken. Eerste resultaten zijn factsheets per wijk (fase 1) en wijkprofielen voor alle wijken in regio Hollands Midden (fase 2) vanuit een brede blik op gezondheid.
Met Positieve Gezondheid als onderlegger wordt er op verschillende niveaus gewerkt aan een bredere blik op gezondheid in de regio en in de wijk. Er wordt onderscheid gemaakt tussen nano (reflectieinstrument), micro (aanjager van verandering), meso (kader voor samenwerking over en tussen domeinen in wijken en gemeenten) en macro (bijdrage aan regionale cultuuromslag van ziekte en zorg naar gedrag en gezondheid).
De Alliantie is uniek omdat er in de regio samen met inwoners en relevante stakeholders, inclusief regionale verzekeraar Zorg en Zekerheid, stappen worden gezet. Inzichten uit Wijzer in de Wijk en andere vernieuwende projecten zoals de pilot ‘Positief gezondheidsgesprek in minimapolis’ worden meegenomen in de Alliantie. Steeds meer stakeholders in de regio willen zich aansluiten bij de ambitie richting 2030. Werkende elementen van de Alliantie zijn: lange adem, respect voor ieders rol en taak, gedeelde waarden van de kernpartners van de Alliantie en slim gebruik maken van netwerken in de regio. Werkende elementen van Wijzer in de Wijk: kiezen voor vier centrale vragen in de drie wijken, monitor- en evaluatieplannen per wijk en willen leren van elkaars verschillen. Reos en GGD Hollands Midden trekken samen op met de Alliantie.
Voor wie?
De Alliantie werkt op alle niveaus. Het is interessant voor inwoners, beroepskrachten, beleidsmakers en bestuurders. Wijzer in de Wijk werkt vooral op meso-niveau, voor beleidsmakers en hun bestuurders, en daarbij zijn natuurlijk ook inwoners en beroepskrachten betrokken.
Kennisvoucher aanvragen
Vraag een kennisvoucher aan, als je wil beginnen met een regionale aanpak en je weet nog niet hoe! Ook voor inzet van hogescholen, inclusief studenten en het inzetten van data vanuit een brede blik, en duiding.
Contact
Meer weten over dit voorbeeld? Neem dan contact op met Ellen van Steekelenburg via evansteekelenburg@ggdhm.nl.
Kennisvoucher Positieve Gezondheid in beleid, praktijk, onderzoek & onderwijs – Chantal Walg
De afgelopen 10 jaar is er vanuit Noordelijke Maasvallei gewerkt vanuit en aan Positieve Gezondheid. Het netwerk wil een beweging op gang brengen waarbij alle betrokken partijen en personen in de regio denken én werken vanuit positieve gezondheid. In 2012 is Chantal Walg bij Syntein in de Noordelijke Maasvallei het allereerste netwerk Positieve Gezondheid gestart samen met Machteld Huber en o.a. Hans Peter Jung.
Chantal stond 4,5 jaar aan het roer en schreef toen ook het boek ‘Gezond centraal Opschudding in de gezondheidszorg’, waarin anders denken, vanuit de mens, wordt beschreven in plaats van vanuit het systeem. En waarin Positieve Gezondheid uitgangspunt is bij gezondheid in plaats van ziekte. Het succes van dit gedachtegoed resulteerde in het bedrijf Anders gezond. In september 2020 ontstond het idee dat als we de andere kijk echt verder willen brengen in onze samenleving, we idealiter al aan onze kinderen uitleggen wat de andere kijk op gezondheid is. Het boek ‘Anders op zoek naar gezondheid’ is het resultaat.
Chantal Walg werkt sinds 2012 volledig aan de transformatie in de gezondheidszorg in de vorm van de beweging van ziekte & zorg naar gezondheid & gedrag en uiteindelijk naar mens & maatschappij. Haar droom is dat niet ziektezorg, maar echte gezondheidszorg wordt gerealiseerd. Chantal draagt sinds jaren zowel in beleid, in de praktijk als in het onderwijs bij met inspiratie-, waarden-, werk- en samenwerksessies. Daarvoor gebruikt ze als verbindende factor waarderend interveniëren, oplossingsgericht werken, creatief denken, deep democracy en storytelling als methoden en tools waaronder workshops, challenges en verschillende communicatiemiddelen.
In verschillende rollen is of was zij betrokken bij de volgende initiatieven:
- Noordelijke Maasvallei (netwerk opzetten, voeden, ontwikkelen workshop, folder, poster, website)
- Proscoop (intern en extern procesbegeleider, spreker, trainer, tourleider)
- GGD Gooi & Vechtstreek (sparringpartner, ontwikkelaar, organisatie koplopersbijeenkomsten)
- Medisch Spectrum Meppel (beleidsdagen bij start centrum)
- Respons/de Driesprong Hengelo (inspiratie- en werksessies, wachtkamerideeën)
- Twente Gezond (routekaart)
- Positief Gezond IJsselland (startsessies)
- Wel-Flevoland (leergang Positieve Gezondheid inspiratiesessies)
Voor wie?
Chantal haar ervaring ligt in het begeleiden en trainen van inwoners, studenten, welzijnswerkers, zorgprofessionals, beleidsmakers, managers en bestuurders in de nulde tot en met de derde lijn.
Kennisvoucher aanvragen
Vraag een kennisvoucher aan als je begeleid wil worden in het proces van anders denken en doen en mee wil doen in de beweging vanuit de andere kijk op gezondheid waarbij de mens centraal staat.
Contact
Meer weten over dit voorbeeld? Neem dan contact op met Chantal Walg via Chantal@andersgezond.nu.
Anders Gezond
Webinar: Het andere gesprek in de spreekkamer
Op dinsdag 13 oktober 2020 organiseert Alles is Gezondheid samen met iPH en Vereniging Arts en Leefstijl een webinar over leefstijl en positieve gezondheid (in tijden van corona). Met huisartsen Iris de Vries en Karolien van den Brekel nemen we een kijkje in de spreekkamer. Hoe kunnen mensen zelf de juiste koers voor een gezond leven (blijven) bepalen? Wat kunnen artsen doen om patiënten goed op weg te helpen? Welke effecten heeft corona op de veerkracht van mensen?
In dit webinar hoor je uit eerste hand hoe je het spinnenweb Positieve Gezondheid, Leefstijlroer en andere (gespreks)tools in de praktijk kan toepassen.
Kijk terug
Clipjes
Bekijk hier de (volledige) clipjes uit de uitzending:
Instrumenten
Ga hier naar de besproken gespreksinstrumenten:
Handboeken
Slides
Bekijk hier de slides uit de uitzending
Meer weten
Meer informatie over:
- Positieve Gezondheid: www.iph.nl
- Leefstijlgeneeskunde: www.artsenleefstijl.nl
- Ouderen en PG
Programma webinar
Een gezonde leefstijl is van levensbelang. Door leefstijlziekten overlijden elk jaar duizenden mensen, terwijl gezond eten, niet roken en genoeg bewegen de gezondheid blijvend kan verbeteren. Covid-19 legt hierop nog eens extra nadruk. Maar waar te beginnen? Bijvoorbeeld met het Leefstijlroer. Dit instrument geeft handvatten om de juiste koers te bepalen voor een gezonde leefstijl. Van voeding tot slaap en zingeving. In elk geval staat de patiënt of cliënt zélf aan het roer en kan hij eigenhandig bijsturen.
Ook de bredere benadering van Positieve Gezondheid is op deze gedachte gestoeld. In dit concept wordt gezondheid niet meer gezien als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Het spinnenweb Positieve Gezondheid, ontwikkeld door grondlegger Machteld Huber, is inmiddels een bekende (gespreks)tool in de wereld van zorg en welzijn (en daarbuiten).
Toch is het voor (zorg)professionals soms lastig om dit soort (gespreks)instrumenten op een goede manier toe te passen op de werkvloer of in beleid. In dit webinar illustreren huisartsen Karolien van den Brekel (verbonden aan iPH) en Iris de Vries (verbonden aan Vereniging Arts en Leefstijl) met casussen hoe je het ‘andere gesprek’ kan voeren met de patiënt en welke tools je in de spreekkamer kan gebruiken.
In het bijzonder zoomen ze in op de toepassing van het spinnenweb van Positieve Gezondheid en het Leefstijlroer voor een gezonder leven. Beide hulpmiddelen leiden tot (hele) andere gesprekken in de spreekkamer dan die over ziekte, zorg en behandeling. De modellen kijken juist naar factoren buiten het biomedisch model en spreken mensen aan op hun kracht en mogelijkheden, niet op hun zwaktes en beperkingen.
In dit webinar gaan we in op de volgende vragen:
- Waarom is leefstijl -juist nu- zo belangrijk in de gezondheidszorg?
- Hoe voer je het ‘andere gesprek’ (met een patiënt of cliënt)?
- Welke hulpmiddelen en interventies kan je daarbij gebruiken?
- Hoe pas je het spinnenweb PG en Leefstijlroer toe (in de spreekkamer)
- En hoe vullen beide (gespreks)tools elkaar aan?
- Wat zijn verschillen en overeenkomsten tussen deze tools?
Het webinar is bedoeld voor alle zorg- en welzijnsprofessionals, beleidsmakers en andere betrokkenen die werken met Positieve Gezondheid en/of leefstijlgeneeskunde actief willen invoeren. Ook in relatie tot Covid-19.
Sprekers
- Iris de Vries: is huisarts, onderzoeker en voorzitter van de Vereniging Arts en Leefstijl. De vereniging maakt het positieve effect van een gezonde leefstijl zichtbaar en ondersteunt zorgprofessionals in de advisering van patiënten. Onder andere met praktische tools zoals het Leefstijlroer.
- Karolien van den Brekel: is huisarts, intern consulent preventie en adviseur bij iPH, dé motor achter Positieve Gezondheid. In haar werk richt ze zich veel op samenwerking in de wijk, om mensen in hun eigen leefomgeving te stimuleren naar een gezonder leven.
- Karen van Ruiten: is teamhoofd van Alles is Gezondheid, een zelfregulerend netwerk van 3.000 publieke en private partners dat de beweging naar een gezonder Nederland stimuleert. Karen is moderator van het webinar.
Van professional tot professional (vouchers)
Ervaring delen is kennis vermenigvuldigen. In de regio constateren wij een toenemende behoefte om te leren van elkaar en kennis uit te wisselen over implementatie in de praktijk.
Mede daarom voert Alles is Gezondheid in opdracht van ZonMw in 2020-2021 de voucherregeling ‘Van Professional tot Professional’ uit. Hierin stellen wij onze regionetwerken (en daaraan gelieerde lokale partijen) in staat om op laagdrempelige manier gebruik te maken van opgedane ervaring elders in het land.
Vragen in het land
Concreet houdt dit in dat een (aangesloten) regionetwerk een aanvraag kan doen voor kortstondige ondersteuning van een professional met specifieke expertise.
De hulpvragen van de regio’s en gewenste expertise mogen zich voordoen op verschillende thema’s, typen kennis of gezondheidsvraagstukken.
Kern van de inzet van de professional is dat deze beschikt over implementatiekennis die in de praktijk werkt en bruikbaar is in de betreffende regio.
Voorbeelden van vragen die voorkomen in de voucherregeling:
- Welke stappen moeten we zetten om Positieve Gezondheid te implementeren?
- Wat is er nog om verbinding te maken met bewoners voor gezonde wijken?
- Hoe kunnen wij met bedrijven samenwerken aan gezonde leefstijl van werknemers?
Aan de slag
Afgelopen jaar zijn negen regionetwerken aan de slag gegaan met een door hun geselecteerde professional/expert.
Zo heeft Noordkop Gezond voor Elkaar ingezet op het gebruik van Positieve Gezondheid, helpen we Gooi en Vechtstreek met een gezonde leefomgeving en krijgt Maas en Waal in Beweging ondersteuning op het thema burgerkracht.
In een eerste feedbackronde bij de regio’s komt naar voren de vouchers vooral zorgen voor versnelling van projecten, meekrijgen van lokale stakeholders en het makkelijker van de grond krijgen van nieuwe initiatieven.
Uiteindelijk heeft de inzet als doel om de integrale lokale aanpak te versterken die weer bijdraagt aan de gezondheid van de burger.
Kennisvouchers
Kennisvouchers zijn een beproefd middel voor kennisdeling tussen professionals. Een geselecteerde groep ervaren professionals wordt gefaciliteerd om andere professionals te helpen in een vergelijkbare situatie.
De voucherregeling valt binnen het zesde Programma Preventie van ZonMw in de Programmalijn Innovatie die zich richt op vernieuwende vormen van samenwerking en kennisuitwisseling.
Regionetwerken
Dichtbij, daar maken we het verschil. Kijk hier voor een overzicht van regionetwerken die verbonden zijn aan Alles is Gezondheid.