Filter: Onderzoeken
Kinderen vitaler en socialer door Gezonde Basisschool van de Toekomst
Een basisschool waar kinderen niet alleen leren, maar ook gezond leren leven. Want kinderen die fit van lijf en geest zijn en sociaal veerkrachtig, kunnen de uitdagingen van het (latere) leven beter aan.
Met dat uitgangspunt startten vier basisscholen in Parkstad in 2015 met de Gezonde Basisschool van de Toekomst: een school die kinderen een volledig pakket biedt van leren en leren leven. Zodat alle kinderen gelijke kansen krijgen om gezond op te groeien.
Van leer- naar leefschool
Nu vijf jaar later blikken de vier scholen terug op het succesvolle programma. Het boekje ‘De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Van leer- naar leefschool’ volgt de weg die de vier scholen voor dat doel hebben afgelegd. Daarnaast worden de wetenschappelijke resultaten beschreven. En deze zijn meer dan bemoedigend: kinderen zijn zich vitaler en socialer gaan gedragen.
Praktijkvoorbeelden, gezondheidseffecten en toekomstplannen van de GBVDT zijn in dit aantrekkelijk uitziende boekje samengevat. Leerlingen, ouders, leerkrachten, kinderopvang, directies, bestuursleden, onderzoekers en andere betrokkenen komen aan het woord.
“De Gezonde Basisschool van de Toekomst is letterlijk wat het is; de toekomst.”
Word ook een gezonde basisschool!
Het boekje is bedoeld om scholen te inspireren en om kennis te delen in de hoop dat veel scholen dit voorbeeld gaan volgen. Het is ook bedoeld voor alle maatschappelijke partners die het onderwijs willen ondersteunen in de transitie van leer- naar leefschool.
Download publicatieMeer weten
Lees meer over het ontstaan, de toekomstplannen en de effecten van de Gezonde Basisschool van de Toekomst.
Tijd voor ontschotting: gezondheid is niet langer exclusief van de gezondheidszorg
Slechts tien procent van gezondheid en vitaliteit is toe te schrijven aan de gezondheidszorg. Hoe zit het dan met het overgrote deel, de andere 90 procent? Zo vroeg Ferry Koper van Alles is Gezondheid zich af aan het begin van het symposium ‘De gezonde wijkbewoner centraal’ op 7 maart 2019 in de kerk van de Zalen van Zeven in Utrecht.
Deze middag verplaatsen 200 professionals uit diverse domeinen zich naar de fictieve wijk Kleidrecht. De wijk waar de gezonde wijkbewoner en zijn behoefte centraal staat. Hier werken we dwars door de ketens en kolommen heen en zetten diverse partijen gezamenlijk stappen voor de gezonde wijkbewoner. Steeds vaker vindt verbinding plaats tussen de domeinen, én tussen professionals en inwoners. De maatschappelijke uitdagingen vragen hierom, de samenhang zal de komende jaren toenemen.
Gezonde wijkbewoner als ‘centre of the universe’
Tijdens het symposium op 7 maart stelden we de vraag: ‘Hoe kunnen wijk, school, werk en zorg gezamenlijk stappen zetten naar gezondere inwoners en vitale wijken?’ En de behoefte van de bewoner leidend laten zijn?
Geen gemakkelijke opdracht, want deze uitdaging vraagt om een omkering in denken en je te verplaatsen vanuit de verschillende domeinen naar ‘het midden’: naar het individu, de bewoner. Hier werken meerdere factoren in op iemands gezondheid en welbevinden. Het individu is vaak tegelijk bv een patiënt, client, mantelzorger, ouder, wijkbewoner, werkende.
Deze holistische opvatting is de laatste jaren in opmars en zien we ook terug in eigentijdse gezondheidsvisies zoals Positieve Gezondheid en het 4D-model. De toevoeging zit in de vraag of we hier – met gebundelde gedachten, krachten en budgetten – daadwerkelijk naar kunnen gaan handelen?
Energieke discussie
Dat de nieuwe ontwikkelingen soms wat kunnen wringen en schuren was te merken aan de energieke zaaldiscussie. Een omslag in het huidige systeem gaat gepaard met risico’s, onzekerheden en verlies van positie.
Want hoe bereik je dan die inwoner in de wijk? Hoe laat je die ‘spreken’? Hoe gaan we om met verschuivingen binnen de oude verhoudingen? En hoe zetten we onze eigen korte termijn financiële en politieke belangen opzij? Vragen waarover de discussie zonder eindoplossingen werd gevoerd. De beweging wordt sterker, de aandacht groeit en praktische invullingen nemen toe en elke dag kan er meer geleerd worden van weer nieuwe en inspirerende initiatieven.
Voorlopers
En die inspirerende initiatieven werden dan ook besproken. Een greep uit de voorbeelden:
Doe eens wat in het midden
Ferry Koper en Marc Roosenboom brachten Kleidrecht tot leven: een fictieve wijk waar 5 domeinen (wijk, school, werk, zorg en ‘regio’) hun vertrouwde werkterrein verlaten en met elkaar samenwerken aan de gezondheid van haar inwoners. Tijdens deze middag reikten zij het handvest ‘Doe eens wat in het midden’ aan; een publicatie met 15 domeinoverstijgende voorbeelden die samen het veranderende gedrag in beeld brengen.
Download presentatie Ferry & Marc Download handvestPanelleden
Aan de hand van het handvest werden de uitdagingen en kansen van deze domeinoverstijgende initiatieven geschetst door onze panelleden (en de zaal): Joost de Veer (voorzitter burgercoöperatie, vanuit de burgers), Jaap Jongejan (directeur SBI Formaat, vanuit werk), Corné van Asten (directeur Zorggroep Syntein, vanuit zorg & welzijn), Katarina Jerkovíc (lector Hogeschool Utrecht, vanuit onderwijs) en Thomas Gelissen (programmaleider Trendbreuk Zuid-Limburgse gemeenten, vanuitregio/provincie).
We kiezen hier twee voorbeelden uit die aan de orde kwamen. Voorbeelden waarin ontschotting tussen onderwijs, kinderopvang, gemeente, GGD en sportinstanties plaatsvindt:
- Katarina Jerkovic van de Hogeschool Utrecht besprak het succes van de Health Check: studenten in de zorgsector gaan samen op pad naar bibliotheken, buurtcentra en andere plekken in de wijk om health checks uit te voeren. Aan de hand van deze health checks geven studenten laagdrempelig advies over de leefstijl van inwoners. Dit zijn meestal vragen waarmee inwoners niet zo snel naar de zorgprofessional stappen (bv: is een tube zonnebrandcrème na 3 jaar nog goed?). Mensen die langskomen zijn enthousiast en krijgen allerlei adviezen, gratis en voor niets. Op deze manier worden inwoners, en met name kwetsbare groepen, steeds beter bereikt.
- Een tweede initiatief waarbinnen integraal wordt gewerkt is De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Onder de filosofie ‘een gezonde leefstijl in het dna van elke school’ werkt een aantal scholen aan de hand van de GBT-aanpak aan thema’s zoals voeding, bewegen en sport. Thomas Gelissen, oud-Wethouder en programmamanager in de Zuid-Limburgse gemeenten, besprak de positieve effecten van deze aanpak op deze Limburgse scholen. Leerlingen eten gezonder, bewegen meer en voelen zich fitter. Onderzocht wordt nu hoe de opschaling naar alle scholen in de regio kan gaan plaatsvinden.
Integrale initiatieven
Dat de samenhang tussen de domeinen toeneemt, laat ook Hanneke Drewes, onderzoeker bij het RIVM, zien. In een vijf jaar durend onderzoek onder regio- en wijkinitiatieven – van integrale signatuur– is een palet aan vernieuwende ontwikkelingen te zien waarin over de domeinen heen wordt gewerkt.
Een aantal geleerde lessen voor de samenwerking: creëer (politiek) draagvlak tussen organisaties (wat goed is voor de wijkbewoner is bijvoorbeeld niet altijd goed voor de organisatie), begrijp en vertrouw elkaar (weet elkaar te vinden en spreek een gemeenschappelijke taal), zorg voor visionair leiderschap (zorg dat er een gedeelde visie en ambitie wordt nagestreefd). En het meest leidende principe: betrek inwoners bij het plannen en implementeren van zorgbeleid, en bij het verbeteren van de gezondheid en leefbaarheid van wijken.
Download presentatie Hanneke
Gemeenschappelijke taal
Visueel verslaggeefster Marieke van der Velden en Henk Steenhuis, journalist, schrijver en redacteur bij Trouw, sloten het symposium af met een bespiegeling. ‘De (hobbelige) weg naar de omkering en het midden is ingeslagen’. De visual van Marieke is hier te zien:
Klik op de visual om de afbeelding te vergroten.
Al eerder vatte Marieke de 15 scenario’s in Kleidrecht samen in een visual. Download de visual hier.
Henk Steenhuis benadrukte de verbindende kracht van taal. “We moeten niet praten over elkaar, maar mét elkaar. Willen we bewegen naar het midden, waarin de wijkbewoner centraal staat, dan moeten we een nieuwe taal ontwikkelen, misschien aanvaarden, die iedereen begrijpt. Alleen dan kunnen we dichterbij die 90 procent van de gezondheid komen dan we nu doen.
Vervolg: Congres Gezonde Wijkbewoner
Wij danken alle deelnemers, panelleden en sprekers voor een energieke middag! Op 7 november tijdens het Congres De Gezonde Wijkbewoner zullen er voorbeelden uit de nieuwe werkelijkheid op het podium komen. Wil je meedoen of meedenken? Neem contact op met Ferry of Marc.
Leestip
Ferry Koper van Alles is Gezondheid zoomt in dit interview in op de wijkbewoner als ‘centre of the universe’.
Factsheet: Mentale weerbaarheid en welbevinden in de schoolsetting
Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste kinderen van de wereld. Tegelijkertijd heeft naar schatting 20-25% van de leerlingen tussen de 11 en 18 jaar last van gedrags- of psychosociale problemen, zoals overmatig middelengebruik of een angst- of depressieve stoornis. Deze problemen hangen vaak samen met schooluitval, disfunctioneren in de volwassenheid en een slechtere fysieke gezondheid. Investeren in de mentale gezondheid en weerbaarheid van jongeren lijkt dus zinvol.
Omdat jongeren een groot deel van hun tijd verblijven op school, lijkt de schoolsetting een goede context voor het aanbieden van interventies gericht op het vergroten van de mentale weerbaarheid en het mentaal welbevinden. In deze factsheet van Trimbos Instituut vind je een samenvatting van literatuuronderzoek naar het aanbod en de effectiviteit van deze interventies (nationaal en internationaal).
Er wordt antwoord gegeven op de volgende twee vragen:
- Welke categorieën interventies zijn er onderzocht en wat is bekend over de
effectiviteit? - Welke interventies worden er in Nederland aangeboden voor kinderen en jongeren in
het basis- en voortgezet onderwijs en wat is bekend over de effectiviteit daarvan?
Webinar burn-out
Op 18 april (14:00-15:00) organiseren we het webinar ‘Jong, opgebrand en nu de zaak weer op de rit!’
Gezonde wijkbewoner centraal
We leven langer, maar dat betekent niet automatisch dat de kwaliteit van leven voor iedereen omhoog gaat. Zo zijn de sociaal-economische gezondheidsverschillen zo’n beetje verdubbeld in de afgelopen 20 jaar en kan je als ‘hulpbehoevende’ wijkbewoner te maken hebben met tientallen verschillende hulp- en zorgverleners. Wanneer dienstverlening op elkaar en bewoners wordt afgestemd, wordt de zorg beter en goedkoper.
Als je uitgaat van de vraag achter de vraag; de werkelijke behoefte van de mens (design thinking) is gezondheid niet langer het exclusieve domein van de zorg of medische wereld. Wanneer we dwars door ketens en kolommen heen denken, kunnen we ons vastbijten in de vraag: hoe kunnen wijk, school, werk, zorg en de regio samen stappen zetten naar gezondere inwoners en vitale wijken? En als het even kan voor minder geld…
Beweeg naar het nieuwe holisme
Dit vraagt om een omkering in (gezondheids)denken en een verschuiving naar ‘het midden’: laten we zeggen naar de Nederlandse wijkbewoner waarop meerdere factoren inwerken. Die ene mens, in al zijn rollen is niet (alleen) patiënt, cliënt of hulpbehoevende, maar ook ouder, mantelzorger, scholier, student, vrijwilliger, werkende of burger. We zetten hiermee stappen naar het ‘nieuwe’ holisme, met de behoefte van de gehele mens en zijn vitaliteit als uitgangspunt. We maken hierbij gebruik van voortschrijdende inzichten uit de wetenschap, technologie en taal.
Nieuws onder de zon?
De holistische gedachte zien we terug in hedendaagse gezondheidsvisies zoals Positieve Gezondheid, het 4D-model en het is de basis van de transitie ‘van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag’. Het gaat ons om eigentijds vitaliteitsdenken en doen, waarbij de gezonde wijkbewoner de regie zelf in handen krijgt. Daarbij zijn de volgende vragen interessant:
- Kunnen we hier met gebundelde krachten en budgetten ook echt naar handelen?
- Hoe kunnen we met social design zorgen voor gezondere inwoners en vitale wijken?
- Welke behapbare oplossingen kunnen we anno 2020 samen uitproberen?
- Tekent zich uiteindelijk een nieuw vitaliteitsverdienmodel af? Waar zitten de bottlenecks?
Onder de vlag van de gezonde wijkbewoner als ‘centre of the universe’, spreken we iedereen aan die zich inzet om gezondheid anders te regelen of hier interesse voor heeft. Heb je ideeën of interesse? Neem contact op met Margriet.
Interview: gezonde wijkbewoner
Ferry Koper van Alles is Gezondheid zoomt in dit interview in op de wijkbewoner als ‘centre of the universe’.
Social design
Social design is het ontwerpen van producten, processen en/of oplossingen voor de publieke sector. Een discussie en voorbeelden over social design.
Onderzoek: populatiegerichte aanpak
Onderzoek naar Nederlandse initiatieven met een populatiegerichte aanpak voor verbinding van preventie, zorg
en welzijn.
Symposium Gezonde wijkbewoner
Tijdens het symposium op 7 maart stelden we de vraag: ‘Hoe kunnen wijk, school, werk en zorg gezamenlijk stappen zetten naar gezondere inwoners en vitale wijken?’
Verslag De Gezonde Wijkbewoner: in the making
50 professionals kwamen samen. Met werksessies zetten zij hun denkkracht in om drie real life cases een stap verder te helpen.
Resultaten Enquête AiG: kennisbehoefte spitst zich toe op praktijk
Het netwerk van Alles is Gezondheid biedt talloze kansen rondom onderlinge samenwerking en kennisdeling. Maar waar ligt de behoefte bij onze partners?
In augustus 2018 is een enquête uitgevoerd onder relaties en partners van Alles is Gezondheid over de vraag hoe we aanwezige kennis slimmer kunnen delen. Hierdoor kunnen we meer leren en met elkaar beter toewerken naar meer gezondheid. De vragenlijst is ingevuld door 301 respondenten (waaronder meer dan 100 pledgehouders). Hieronder gaan we in op belangrijkste resultaten en inzichten.
Belangrijkste resultaten: de praktijk staat centraal
Dat kennisdeling belangrijk is, staat als een paal boven water: maar liefst 70% vindt dit een belangrijke functie van Alles is Gezondheid en voor 25% is kennisdeling zelfs cruciaal. De (inhoudelijke) thema’s waarover mensen graag meer kennis willen opdoen variëren. Met als top-5 thema’s (% genoemd):
- Preventie(beleid) (74%)
- Gezonde leefomgeving (59%)
- Gezonde leefstijl (53%)
- Positieve gezondheid (53%)
- Duurzaamheid, innovatie en (e-)health (46%)
Als het gaat over processen rondom pledges en (gezondheids)netwerken spitst de kennisbehoefte zich vooral toe op de praktijk. Met als top-3 antwoorden (% genoemd):
- Implementatie in de praktijk (53%)
- Welke partners doen wat, op welk domein (44%)
- Borging en follow up (41%)
Op de vraag in welke vorm jullie via Alles is Gezondheid het liefste meer kennis zou willen vergaren, staat pragmatisme centraal. Met als top-3 manieren (% genoemd):
- Tips en praktijkvoorbeelden (59%)
- (Netwerk)contacten (55%)
- Congressen, bijeenkomsten, debatten, e.d (51%)
Verder zijn we verheugd met de animo om de eigen praktijkervaring of kennis met het netwerk van Alles is Gezondheid te delen. 33% van de respondenten geeft aan hiervoor open te staan en we ontvingen tientallen reacties met concrete onderwerpen, ideeën en tips. Veel dank daarvoor!
Wil je meer weten?
Download volledige resultatenEerste follow-up: meer leren van elkaar
Uiteraard zijn we met de input uit de enquête aan de slag gegaan en willen we de komende tijd zo goed mogelijk inspelen op de behoefte aan kennisdeling in het netwerk.
Een greep uit de follow-up:
- Op 18 oktober 2018 is er een bijeenkomst die helemaal gaat over (zelf)monitoring en borging van activiteiten binnen pledges en vergelijkbare initiatieven. Met als doel om de implementatie te verbeteren.
- Op 24 januari 2019 gaan we een hele middag aan de slag met positieve gezondheid. Het thema gezonde leefomgeving staat centraal op een symposium over de vitale wijkbewoner op 7 maart 2019.
- Ook starten we binnenkort met een serie webinars waarin partners hun opgedane praktijkkennis delen en kijkers vragen kunnen stellen. Eerste uitzending gaat over armoede en gezondheid. Mede als aanloop naar de oprichting van een nieuwe alliantie op dit vlak.
- In Zuid-West Nederland leggen we met de eerste regionale Health Innovation School de focus op gezamenlijk werken aan gezondheid en het vernieuwen en veranderen in de praktijk; een nieuwe manier van kennisdelen en samenwerken, waarover we ook met de regio Utrecht al de verkenning gestart zijn.
- Ook leuk om te melden: in 2019 gaan we de opgedane ervaring bij De Gezonde Basisschool van de Toekomst uit Limburg via een heuse roadshow delen in drie andere regio’s in Nederland. We gaan de kennis dus letterlijk halen en brengen.
- Verder komt er een nieuwe website met aandacht voor praktijkvoorbeelden, verhalen en leerervaringen van partners en eenvoudig inzicht in welke organisaties/partners op welke thema’s actief zijn in ons netwerk.
Deel mee
Ook kennis en ervaring delen? Of een keer meewerken aan een praktijkverhaal, evenement of blog? Laat het ons weten en mail naar: info@allesisgezondheid.nl.
Geen “ik-stond-erbij-en-ik-keek-ernaar”-onderzoek
Ik ben sociaalwetenschappelijk onderzoeker bij TNO. Ik wil weten of en hoe iets werkt. Maar mijn schrikbeeld is om 2 jaar lang te onderzoeken, te volgen en te meten. En dan achteraf, in een mooi dik rapport, te concluderen dat er bij voorbaat geen effecten te verwachten waren. Bijvoorbeeld omdat er bij aanvang al geen draagvlak was voor de interventie, omdat de juiste doelgroep niet bereikt werd, of omdat de betrokkenen feitelijk niks anders zijn gaan doen dan ze al deden. Terwijl we dat al die tijd konden zien aankomen; we stonden erbij en we keken ernaar…
Participatief actieonderzoek
Participatief-actieonderzoek is alles behalve een ik-stond-erbij-en-ik-keek-ernaar. Als actieonderzoeker ben je onderzoeker, adviseur, trainer en coach in één. Actieonderzoek is ontwikkeld om juist de praktijk tussentijds te veranderen, een aanpak door te ontwikkelen en knelpunten te identificeren en op te lossen op het moment dat ze zich voordoen. Niet om te onderzoeken óf het werkt, maar om te zorgen dát het werkt. En dat is precies de uitdaging die we 1,5 jaar geleden samen met de sociaal makelaars in Gouda in een door ZonMw gesubsidieerd onderzoek zijn aangegaan.
De sociaal makelaar is een antwoord op de vraag van gemeentes hoe inwonerparticipatie in het sociaal domein te bevorderen is. In Gouda vervult de sociaal makelaar vanuit het sociaal wijkteam de verbindende rol tussen zorg, welzijn en wijkinitiatief. In het actieonderzoek van 2016 tot 2018 had ik de bijzondere kans met hen in de praktijk mee te kijken, te denken en mee te leren over wat een sociaal makelaar doet, wat de functie tot een succes maakt en hoe ze om konden gaan met de dilemma’s van het werk.
De toegevoegde waarde voor de praktijk
Nu kan ik natuurlijk enthousiast vertellen hoe leuk en inspirerend ik het vond, maar dat heeft toch een hoog “wij-van-WC-eend-adviseren-WC-eend” gehalte. Daarom heb ik Berthie Melissen, Sociaal Makelaar in Gouda gevraagd naar haar ervaringen met participatief actieonderzoek:
“Als startend team van 4, met een vernieuwende opdracht en de taak de eigen functie vorm te geven, geconfronteerd worden met een onderzoek vanuit TNO is een spannende. Daar moesten we even goed over nadenken. Maar al snel realiseerden we dat dit een kans was om met een kritische blik van de TNO onderzoekers en de helpende structuur van het soort onderzoek, de functie van sociaal makelaar op de kaart te kunnen zetten. Als ook uit onderzoek zou blijken dat deze functie kon brengen waar wij zo met elkaar in geloofden, dan zou dat toch geweldig zijn.
Nu, terugkijkend op bijna 2 jaar samenwerking, zien we dat het onderzoek heeft bijgedragen aan een mooie doorontwikkeling van de functie. De onderzoekers voegden in, hielden spiegels voor, luisterden, checkten, onderzochten en beschreven, ondersteunden met werkvormen, blikten met ons terug en stelden met ons bij, waardoor het actie-onderzoek ons proces van ontwikkelen extra richting en structuur gaf.
We zijn er blij mee dat we toen die stap hebben gezet en gezegd hebben: ja, loop maar mee, kijk maar in onze keuken!”
Praktische handvatten voor andere gemeenten
Het actieonderzoek heeft niet alleen de sociaal makelaars wijzer gemaakt over hun handelen, maar heeft ook een handreiking opgeleverd. Dit alles behalve doorsnee-onderzoeksverslag is niet alleen het bewijs van de lessen die we met elkaar geleerd hebben in de afgelopen 1,5 jaar, maar laat ook zien hoe Gouda al stappen heeft gezet om de participatiemaatschappij handen en voeten te geven. Ik hoop en verwacht dan ook dat het andere gemeentes praktische handvatten biedt om de sociaal makelaar in te zetten als schakel tussen zorg, welzijn en buurtinitiatief. En mochten ze daarbij een actieonderzoeker nodig hebben, dan kijk ik er zeker naar uit hen daarbij te ondersteunen.
Marloes van der Klauw en Berthie Melissen zijn eerder door Alles is gezondheid… geïnterviewd over de functie van sociaal makelaars in de gemeente. Lees het interview in het jaarverslag 2017 (pagina 8).
Marloes van der Klauw
Marloes van der Klauw is actieonderzoeker Healthy Living bij TNO.
Handreiking sociaal makelaar
Een praktische handreiking voor gemeenten en professionals in het sociaal domein
Rapport: de route naar kwaliteitszorg voor iedereen
De kennisachterstand over man-vrouwverschillen in gezondheid is groot. Vrouwelijke proefdieren worden bijvoorbeeld uitgesloten en medicijnen worden onvoldoende op vrouwen in getest. In de dagelijkse medische praktijk kan dit, vooral bij vrouwen, resulteren in late of verkeerde diagnoses, een hogere ziektelast en verkeerde behandeling, met als gevolg onnodige ziekte, oplopende zorgkosten en – in het uiterste geval – te vermijden sterfte.
Onze alliantiepartner Gender & Gezondheid, gestart door WOMEN Inc. in 2012, streeft naar kwaliteitszorg voor iedereen. De ambitie ligt hoog: in 2025 hebben mannen en vrouwen gelijke kansen op een goede gezondheid.
Na vijf jaar heeft onderzoeksbureau Sinzer de resultaten en effecten van de activiteiten van de Alliantie Gender & Gezondheid in kaart gebracht. Uit het rapport blijkt dat de aanpak heeft gewerkt. In vijf jaar tijd is er een zichtbaar omslagpunt gekomen in het bewustzijn over het belang van gendersensitieve gezondheidszorg.
Onderzoeksresultaten vijf jaar alliantie
De route naar kwaliteitszorg voor iedereen brengt de resultaten in beeld.
Alliantie Gender en Gezondheid
De Alliantie Gender en Gezondheid onderneemt tal van activiteiten en maakt deel uit van ons netwerk.